Gezond eten met graan

Gezond eten komt steeds meer onder de aandacht en daarmee komt er ook steeds meer aandacht voor granen. Granen zijn namelijk heel voedzaam. Het leuke van granen is, dat veel soorten in Nederland geteeld worden. Ik geloof dat de voeding dat groeit op het land waar je leeft, de voedingsstoffen bevat, die je nodig hebt bij het leven in dat klimaat. Bovendien geven granen een goede bite aan gerechten. Je moet er op kauwen, net als op vlees. Goed kauwen heeft een positief effect op je hersenen.

Eigenlijk werd ik geïnspireerd door het tijdschrift: Delicious. Regelmatig verschijnen daarin recepten met granen. Dat het goed is voor de stoelgang heb ik gemerkt. Ik zal er niet teveel in detail gaan. Een collega van mij heeft daar de volgende theorie over: geeft het eten van vezelrijke producten je een opgeblazen gevoel en winderigheid (ja echt), dan is dit een teken dat je darmen niet gezond zijn. Het ligt dus niet aan dat vezelrijke voedingsmiddel, zoals ik dacht. Gezonde darmen kunnen volgens hem namelijk makkelijk vezelrijke voeding verwerken, ze moeten hoogstens even wennen. pfff…. ik weet niet hoor…. maar ik zet nog even door, met mate dit keer.

waarom zij granen gezond?

Granen bevatten veel voedingsvezels. Neem je veel voedingsvezels, dan heb je een lager risico op chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en kanker. Ook zorgt het voor een lager risico op vroeg overlijden. Dit concludeert een recent onderzoek dat werd uitgevoerd in opdracht van de World Health Organization (WHO). Voor volwassenen geld de aanbeveling 30 tot 40g vezels per dag.

Granen bevatten naast vezels ook eiwitten, vitamine B1, vitamine B12, vitamine B6, vitamine E en de mineralen ijzer, calcium, fosfor, kalium, magnesium en zink. De voedingswaarde is hoger dan van rijst, pasta en aardappelen. Granen waarvan de korrel zo veel mogelijk in tact is, bevat de meeste voedingsstoffen en dus ook vezels. Gemalen graan, noemen we meel. Hoe verder de meel is uitgezeeft, hoe meer voedingsstoffen en vezels er uitgehaald zijn. Dit noemen we bloem. Bloem is dus handig bij de bereiding van luchtig brood en gebak.

Fytinezuur komt van nature voor in de buitenste lagen van granen en zaden. Het nadeel van fytinezuur is dat het mineralen bindt. Bij een normale, gevarieerde voeding leidt dit zelden tot minerale te korten. Fytinezuur heeft de positieve eigenschap om ook schadelijke stoffen te binden. Het voedingscentrum geeft aan dat er zelfs theorieën zijn dat de positieve eigenschappen van volkoren producten daarmee te maken hebben. Dat is echter nog onvoldoende duidelijk.

Hoe bereid je granen

De kok Ottelenghi, welke ook wel bekend staat als ‘de god van de groente’, brengt in zijn kookboeken de granen terug in recepten. Joris Bijdendijk  is de executive chef van het Rijks. Hij kookt met ingrediënten van Hollandse bodem. De boodschap van deze chef is ‘eet lokaal, eet Nederlands’. Ook in zijn recepten vind je granen terug. Recepten vind je in de kookboeken van deze chefs, in het culinaire tijdschrift Delicious en op internet.

Je kunt granen goed gebruiken als basis van salades en pokébowls of als vervanger van rijst of pasta.  Als risotto of pilaf. In de supermarkt vindt je voorbewerkte granen die snel klaar zijn (bijvoorbeeld van Lassie). Onbewerkt graan heeft een langere kooktijd.

De granen zijn te koop bij Ted van der Maat, Herenstraat 59 in Voorhout

Voor de bereiding van granen kun je de volgende vuistregel gebruiken

  • Gebruik de verhouding 1 kop graan: 1,5 tot 2 koppen water. Breng het water met de graan aan de kook en laat het dan op een lage warmtebron heel rustig doorkoken.
    • Spelt 1 kop spelt : 2 koppen water, ca 45 minuten koken
    • Haver 1 kop haver : 1,5 kop water, ca 30 minuten koken
    • Gort 1 kop gort : 1,5 kop water, ca 30 minuten koken
  • Zodra het graan droog gekookt is, is het gaar. De tijd die hiervoor nodig is, verschilt per graansoort. Droog koken zorgt voor een mooie niet te kleverige korrel.
  • Is het graan helemaal droog gekookt, maar vindt je de korrel nog te hard, laat het graan dan met het deksel erop nog 10 minuten (zonder warmtebron) na dampen.
  • Kook wat granen extra. Gekookt kun je het graan prima een paar dagen in de koelkast bewaren. Schep er vanaf als je het nodig hebt in salades of soepen. Bak het op voor warme gerechten net als nasi goreng.

zijn granen duurzaam?

De footprint van granen is relatief klein. De productie is minder belastend dat bij de productie van koffie, olie of dierlijke producten. Uitzondering is rijst. Deze heeft een grotere impact op het milieu dan andere graansoorten.

Graan is een verzamelnaam voor zaden van grassen.

Tarwe

Tarwe wordt in Nederland het meeste verbouwd en wordt gebruikt voor veevoer en brood. Het bevat eiwit gluten wat zorgt voor elastisch deeg en luchtig brood. In Arabische landen wordt tarwe veel gebruikt bij de warme maaltijd. Dit heet Bulgur en is voor gestoomd, zodat het sneller te bereiden is. Er zijn veel verschillende soorten tarwe bijvoorbeeld spelt, durum, kamut en farro. Freekeh is de nog groene tarwekorrel. Na het drogen worden de aren verbrand, waardoor freekeh een rokerige smaak heeft.

Gerst


Gerst wordt ook geteeld in Nederland en veel gebruikt voor veevoer en het brouwen van bier. Een andere naam voor gerst is gort of parelgort. Bij gort wordt het vliesje van de korrel geslepen. Hierdoor is het sneller te bereiden is. Dit gaat wel ten koste van de voedingswaarde. Bij parelgrot wordt de korrel nog verder geslepen. Grutten is gebroken parelgort.

Gierst


Gierst wordt geteeld in Nederland, maar het meeste komt uit andere landen in Europa, Azië en Amerika. Veel voorkomende soorten zijn sorghum en millet, Deze kan gebruikt worden als vervanger van rijst en couscous. Het kan zowel in zoete als hartige gerechten verwerkt worden. Het heft dezelfde structuur als rijst, maar smaakt iets zoeter. Je kunt er ook pap van maken. Gierst is rijk aan verschillende soorten vitamine B en magnesium.

Haver

Haver vormt een aparte groep binnen de granen familie. Het verteert heel langzaam, maar helemaal. Dat betekend dat je geen pieken in je suikerspiegel krijgt en je een lang verzadigd gevoel hebt. Een powerfood om je dag een kickstart mee te geven. Het zit dan ook veel in ontbijt granen verwerkt. Bijvoorbeeld granola. De korrel is dan plat gemalen. Haver bevat het unieke vezel Beta-glucaan die het cholesterolgehalte verlagen. Dit heeft weer positieve effecten op de hart- en bloedvaten. Gebruik je de hele korrel, dan blijft het meeste van de voedingsstoffen behouden. In de nieuwe vegan burger van To Maat (100% plantaardig) met winterwortel zit om deze reden de hele korrel verwerkt. Haver is glutenvrij, maar in de praktijk vaak verontreinigd met glutenbevattende, granen zoals tarwe.

Kant en klare granola is te koop in potten van 600g bij Ted van der Maat. Met biologische ingrediënten en licht gezoet met de honing van Aad Wolvers uit Warmond. Zelf granola maken, klik voor het recept op de link: https://tomaatvoorhout.com/2017/08/17/homemade-granola/

Rogge

Rogge wordt geteeld in Nederland en gebruikt bij brood- en bierbereiding. Rogge bevat weinig gluten. Roggebrood is hierdoor compact en zwaar brood. spekkig, zuur en voedzaam. Voeg je een deel roggemeel toe aan brood, krijgt het brood een mooie zachte, spekkige structuur.

Mais


Mais komt ook veel voor in Nederland en wordt veel geteeld door melkveehouders. Dit wordt gebruikt als voeding voor de koeien. De variant die door mensen wordt gegeten is de suikermais en komt uit midden Amerika. Grof gemalen mais wordt gebruikt om polenta of griesmeel van te maken. Griesmeel kan ook gemaakt worden van grof gemalen tarwe of rijst. Mais heeft vele toepassingen in ovenschotels en salades. Hele kolven zijn lekker van de barbecue. Mais bevat veel suikers, wat de bloedsuikerspiegel laat stijgen.

Teff


Teff is glutenvrij en vindt zijn herkomst in Eritrea en Ethiopië. Inmiddels wordt het ook in Nederland verbouwd. Teff heeft piepkleine zaadjes; zo’n 150 zaadjes wegen evenveel als één korrel tarwe. De zaadjes worden in z’n totaliteit vermalen tot een meel met een soort noot achtige smaak. Het bevat heel weinig gluten, dus brood bakken met teff is lastig. Je kunt wel een deel van het mee vervangen voor teff bij het bakken van brood. Je kunt er pannenkoeken of er pap van maken.

Amaranth en Quinoa

Amaranth, boekweit en Quinoa zijn geen zaden van grassen, maar van andere planten. Ze hebben wel dezelfde eigenschappen. Deze vinden hun oorsprong in Peru. Ze zijn populair geworden doordat ze een hoog eiwitgehalte hebben en daardoor goed passen in een voedingspatroon waarin minder vlees wordt gegeten.